หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.) ขอแสดงความยินดีกับองค์การบริหารส่วนจังหวัดสตูล และองค์การบริหารส่วนจังหวัดระยอง ในโอกาสที่ได้รับการคัดเลือกให้เข้าร่วมเป็นสมาชิกเครือข่ายระดับโลกด้านเมืองแห่งการเรียนรู้ของยูเนสโก (The UNESCO Global Network of Learning Cities: GNLC) ประจำปี พ.ศ. 2568 เมื่อวันที่ 4 ธันวาคม พ.ศ. 2568 ที่ผ่านมา
เครือข่ายเมืองแห่งการเรียนรู้ของยูเนสโก (UNESCO Global Network of Learning Cities: GNLC) ขับเคลื่อนโดยสถาบันการเรียนรู้ตลอดชีวิตแห่งยูเนสโก (UNESCO Institute for Lifelong Learning: UIL) มีเป้าหมายเพื่อผลักดันให้การจัดการเรียนรู้ตลอดชีวิตเกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรมในระดับเมือง โดยสนับสนุนให้แต่ละเมืองพัฒนาสู่การเป็น “เมืองแห่งการเรียนรู้” ที่ใช้ศักยภาพและทรัพยากรจากทุกภาคส่วนอย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อขยายโอกาสการเรียนรู้อย่างครอบคลุมและเท่าเทียม ตั้งแต่ระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานจนถึงอุดมศึกษา รวมถึงการเรียนรู้ในครอบครัว ชุมชน และสถานประกอบการ ทั้งยังสนับสนุนการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่เพื่อการเรียนรู้ และส่งเสริมให้เกิดวัฒนธรรมการเรียนรู้ตลอดชีวิตในสังคมอย่างต่อเนื่อง
หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.) ภายใต้กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ได้ดำเนินกรอบการวิจัย “การพัฒนาเมืองแห่งการเรียนรู้ (Learning City)” มาอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปี พ.ศ. 2563 จนถึงปัจจุบัน โดยมีเป้าหมายเพื่อยกระดับศักยภาพเมืองแห่งการเรียนรู้ของประเทศไทย ผ่านการสร้างเครือข่ายเมืองแห่งการเรียนรู้ในระดับประเทศ เพื่อเตรียมความพร้อมและร่วมผลักดันให้เมืองต่าง ๆ ก้าวสู่การเป็นสมาชิกเครือข่ายระดับโลกตามแนวคิดเมืองแห่งการเรียนรู้ของยูเนสโก (The UNESCO Global Network of Learning Cities: GNLC) บพท. มีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนและร่วมขับเคลื่อนการพัฒนาเชิงพื้นที่ ผ่านการบูรณาการงานวิจัย องค์ความรู้ และความร่วมมือจากภาคส่วนต่าง ๆ ในระดับพื้นที่ โดยเฉพาะการสร้างกลไกความร่วมมือที่เกิดจากนักจัดการการเรียนรู้ในเมือง (City Learning Administrator) ซึ่งทำหน้าที่เป็นแกนกลางในการเชื่อมโยงหน่วยงาน ภาคประชาชน และภาคีเครือข่าย ให้สามารถร่วมกันออกแบบและขับเคลื่อนกระบวนการเรียนรู้ที่ตอบโจทย์บริบทและความต้องการของพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และจากการสนับสนุนการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อการพัฒนาพื้นที่มาอย่างต่อเนื่อง ในปีนี้ 2568 หน่วย บพท. มีความยินดีเป็นอย่างยิ่งที่มีส่วนในการหนุนเสริมให้เกิดสมาชิกเครือข่ายเมืองแห่งการเรียนรู้ของยูเนสโกในประเทศไทยเพิ่มขึ้นอีก 2 พื้นที่ ได้แก่ องค์การบริหารส่วนจังหวัดสตูล และองค์การบริหารส่วนจังหวัดระยอง ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงผลผลิตสำคัญของการขับเคลื่อนเมืองที่นำข้อมูลและองค์ความรู้จากกระบวนการวิจัยมาใช้ยกระดับเมืองให้เป็นเมืองแห่งการเรียนรู้อย่างเป็นระบบและเกิดผลลัพธ์ที่ชัดเจนในระดับพื้นที่
สตูลเมืองแห่งการเรียนรู้ : จากการดำเนินงานที่ผ่านมา การพัฒนาเมืองแห่งการเรียนรู้มีความโดดเด่นด้วยศักยภาพด้านทรัพยากรธรรมชาติ วัฒนธรรม และการเป็น Satun UNESCO Global Geopark ซึ่งสร้างเอกลักษณ์เฉพาะในการพัฒนาเมืองให้เป็นพื้นที่การเรียนรู้จากฐานทรัพยากรของชุมชนอย่างแท้จริง โครงการพัฒนาที่ดำเนินการในพื้นที่ได้ก่อให้เกิดผลลัพธ์สำคัญหลายด้าน ทั้งการสังเคราะห์องค์ความรู้ด้านธรณีวิทยาและวัฒนธรรมมาเป็นบทเรียน Geo Learning Ecology การออกแบบเส้นทางการเรียนรู้เชิงท่องเที่ยวและสร้างความเข้าใจพฤติกรรมผู้เรียนรู้ในพื้นที่ การพัฒนาบุคลากรท้องถิ่นให้มีศักยภาพเป็นผู้จัดการความรู้ของชุมชน การสร้างความร่วมมือระหว่างหน่วยงานภาครัฐ สถานศึกษา และชุมชน การออกแบบพื้นที่การเรียนรู้ใหม่ให้สอดคล้องกับอัตลักษณ์ของจังหวัด รวมถึงการสร้างอัตลักษณ์ของเมืองเรียนรู้ภายใต้แนวคิด “โหม๋เราเล่าตูลล” ที่สะท้อนวิถีคนสตูลในการถ่ายทอดเรื่องราวบ้านเกิดด้วยความภาคภูมิใจ ผลการดำเนินงานเหล่านี้แสดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นขององค์การบริหารส่วนจังหวัดสตูล ในการนำข้อมูลและองค์ความรู้จากการวิจัยมาใช้พัฒนาระบบการเรียนรู้ในเมืองอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง จนเกิดผลลัพธ์ที่จับต้องได้ที่เป็นรูปธรรมอย่างแท้จริง
ระยองเมืองแห่งการเรียนรู้ : จากการดำเนินงานที่ผ่านมา นำมาสู่การสร้างกลไกการเรียนรู้ของเมืองอย่างจริงจังและต่อเนื่อง จนเกิดรูปธรรมที่ชัดเจนในการขับเคลื่อน “ระยองเมืองแห่งการเรียนรู้” โดยอาศัยความร่วมมือของสถาบันอาศรมศิลป์ บริษัทระยองพัฒนาเมือง สถาบันการเรียนรู้ของคนทุกช่วงวัย องค์การบริหารส่วนจังหวัดระยอง องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รวมทั้งภาคีเครือข่ายภาครัฐ เอกชน ประชาสังคม โดยมีภาพรวมการขับเคลื่อนระยองเมืองแห่งการเรียนรู้ มีกลไก 3 ระดับ ทำหน้าที่ขับเคลื่อนเมืองแห่งการเรียนรู้ของจังหวัดระยอง ร่วมกับทุกภาคส่วน ได้แก่ 1) กลไกสนับสนุนด้านนโยบาย คณะกรรมการขับเคลื่อนพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา ตามพระราชบัญญัติพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา พ.ศ. 2562 2) กลไกขับเคลื่อนปฏิบัติการสถาบันการเรียนรู้ของคนทุกช่วงวัย (RILA) ดำเนินงานกับ Active Actors และ Learning Providers อย่างเปิดกว้าง โดย RILA เป็นกลไก และ 3) กลไกพัฒนาเมืองแห่งการเรียนรู้ในระดับเทศบาล/ตำบล นอกจากนี้ ระยองยังได้พัฒนานวัตกรรมด้านการเรียนรู้จำนวนมาก อาทิ กระบวนการ Learning City Lab (LCL) ซึ่งผสานการสร้างวิสัยทัศน์เมืองเข้ากับการทดลองออกแบบการเรียนรู้ในพื้นที่จริง, หลักสูตร City Curator และ City Mover ที่เน้นการพัฒนาทักษะ Transformative Learning, การพัฒนาเส้นทางการเรียนรู้และเส้นทางท่องเที่ยวเชิงนิเวศ–วัฒนธรรม, การจัดกิจกรรม Walking Tour, การออกแบบบอร์ดเกมท้องถิ่น เช่น Blue Carbon Board Game และ City Runner, ตลอดจนการจัดเทศกาลและการสร้างโมเดลธุรกิจการท่องเที่ยวโดยชุมชน ซึ่งก่อให้เกิดทั้งเครื่องมือใหม่ หลักสูตรต้นแบบ และผู้จัดการเรียนรู้เมืองรุ่นใหม่จำนวนมาก
ความสำเร็จของจังหวัดสตูลและจังหวัดระยองในการเข้าร่วมเป็นสมาชิกเครือข่ายเมืองแห่งการเรียนรู้ของยูเนสโก ประจำปี พ.ศ. 2568 สะท้อนให้เห็นถึงพลังของการขับเคลื่อนเมืองด้วยองค์ความรู้จากงานวิจัย การมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน และการพัฒนากลไกการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงกับบริบทและอัตลักษณ์ของพื้นที่ อันจะนำไปสู่การยกระดับคุณภาพชีวิต การสร้างโอกาสทางการเรียนรู้ อาชีพ และเศรษฐกิจ เพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิตอย่างแท้จริงต่อไป
