วันที่ 8 – 10 กันยายน 2569 หน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ (บพท.) ภายใต้สำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการแข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ (องค์การมหาชน) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) นำโดย รศ.ดร.ปุ่น เที่ยงบูรณธรรม รองผู้อำนวยการฝ่ายแผนและยุทธศาสตร์องค์กร หน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ (บพท.) ร่วมกับ สถาบันพระปกเกล้า, องค์การยูเนสโก (UNESCO), กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.), สำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ (OKMD), สมาคมเทศบาลนครและเมือง, มหาวิทยาลัยมหาสารคาม และมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ร่วมมือกันขับเคลื่อนพร้อมกับเปิดตัว “หลักสูตรการขับเคลื่อนเมืองแห่งการเรียนรู้เพื่อมุ่งสู่เมืองน่าอยู่และชาญฉลาด หรือ Learning City Development Toward Smart and Livable Cities” ภายใต้กรอบงานโครงการวิจัยโปรแกรมบ่มเพาะและเร่งรัดกระบวนการเพื่อมุ่งสู่เมืองน่าอยู่ที่ชาญฉลาด ประจำปีงบประมาณ 2569 เพื่อเป็นการติดอาวุธทางความคิด พัฒนาทักษะและเสริมสร้างศักยภาพของบุคลากรและภาคีเครือข่ายด้านการพัฒนาเมือง ให้สามารถเปลี่ยนแนวคิด “เมืองแห่งการเรียนรู้” ไปสู่การปฏิบัติจริงในพื้นที่ ณ สถาบันพระปกเกล้า ศูนย์ราชการเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษา กรุงเทพมหานคร
ในโอกาสนี้ รศ.ดร.ปุ่น เที่ยงบูรณธรรม รองผู้อำนวยการฝ่ายแผนและยุทธศาสตร์องค์กร หน่วย บพท. กล่าวในพิธีเปิดหลักสูตรฯ ว่า “การพัฒนาเมืองให้มีความน่าอยู่และชาญฉลาดอย่างแท้จริง ไม่สามารถอาศัยเพียงการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานทางกายภาพหรือเทคโนโลยีล้ำสมัยเท่านั้น แต่หัวใจสำคัญคือ การสร้างศักยภาพของคน การพัฒนาฐานข้อมูลเมือง และการเปิดโอกาสให้ทุกภาคส่วนในพื้นที่ ทั้งท้องถิ่น เอกชน ประชาสังคม และสถาบันการศึกษา มาร่วมคิดร่วมออกแบบการเรียนรู้ตลอดชีวิตเพื่อตอบโจทย์ปัญหาของพื้นที่อย่างแท้จริง” พร้อมกันนี้ ท่ามกลางความท้าทายที่ซับซ้อนของเมืองในปัจจุบัน ทั้งในมิติเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และความเหลื่อมล้ำทางคุณภาพชีวิต ความร่วมมือและกิจกรรมในครั้งนี้จึงเปรียบเสมือนจุดเริ่มต้นครั้งสำคัญในการปฏิรูปแนวทางการพัฒนาเมือง ผ่านการยกระดับขีดความสามารถของทรัพยากรมนุษย์และภาคีเครือข่ายให้เกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม
หน่วย บพท. ได้นิยามแนวคิด “เมืองแห่งการเรียนรู้” (Learning City) ให้เป็นเครื่องมือ (Mean) สำคัญในการเพิ่มขีดความสามารถของเมือง เพื่อให้สามารถเรียนรู้จากข้อมูล องค์ความรู้ ประสบการณ์ และทรัพยากรที่มีอยู่ในท้องถิ่น โดยเปิดโอกาสให้ทุกภาคส่วน ทั้งประชาชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม และสถาบันการศึกษา เข้ามามีส่วนร่วมในการทำความเข้าใจปัญหา กำหนดทิศทาง และร่วมออกแบบการพัฒนาเมืองอย่างเป็นระบบ การขับเคลื่อนในครั้งนี้ จึงไม่ได้มุ่งเน้นเพียงการจัดกิจกรรมการเรียนรู้เท่านั้น แต่ บพท. ตั้งเป้าหมายให้ครอบคลุมถึงการพัฒนาพื้นที่สาธารณะให้เป็นแหล่งเรียนรู้ การจัดระบบข้อมูลความรู้เมือง การส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต การเชื่อมโยงภูมิปัญญาและทรัพยากรท้องถิ่น ตลอดจนการสร้างกลไกความร่วมมือที่ช่วยให้เมืองสามารถนำความรู้ไปใช้ตัดสินใจและแก้ไขปัญหาได้อย่างเหมาะสมตามบริบทของแต่ละพื้นที่อย่างแท้จริง
หลักสูตร “การขับเคลื่อนเมืองแห่งการเรียนรู้ เพื่อมุ่งสู่เมืองน่าอยู่และชาญฉลาด” จึงได้รับการออกแบบขึ้นในรูปแบบ ห้องปฏิบัติการเรียนรู้เชิงลึก (Intensive Workshop) เพื่อมุ่งเน้นการเสริมสร้างศักยภาพ ทักษะ และสมรรถนะของบุคลากรและภาคีที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาเมือง โดยมีกลุ่มเป้าหมายครอบคลุมตั้งแต่ นักพัฒนาเมือง ผู้บริหารท้องถิ่น ตัวแทนจากภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม สถาบันการศึกษา และผู้ที่สนใจขับเคลื่อนเมืองน่าอยู่ (Livable City) และเมืองแห่งการเรียนรู้ (Learning City) เพื่อให้สามารถนำแนวคิดนี้ไปใช้วิเคราะห์สถานการณ์ ศักยภาพ ทรัพยากร และความท้าทายของพื้นที่ สู่การกำหนดเป้าหมาย ออกแบบยุทธศาสตร์ร่วมกัน และจัดทำแผนงานที่ตอบสนองความต้องการของประชาชนและนำไปปฏิบัติได้จริง
หลักสูตรดังกล่าว เน้นการ “สร้างคน” และสร้าง “กระบวนการเรียนรู้ร่วมกันของคนในเมือง” โดยทำความเข้าใจโครงสร้างพื้นฐานทางกายภาพ ควบคู่กับการออกแบบกลไกความร่วมมือเชิงยุทธศาสตร์ โดยมีนวัตกรรมหรือเทคโนโลยีเข้ามาช่วยเสริมประสิทธิภาพการทำงานอย่างเหมาะสม ซึ่งผู้เข้าร่วมอบรมจะได้เรียนรู้ร่วมกันผ่าน 4 โมดูล (Module) หลัก ที่ร้อยเรียงกระบวนการอย่างเป็นระบบ ได้แก่
Module 1: เข้าใจเมืองแห่งการเรียนรู้และทิศทางการพัฒนาเมือง – เจาะลึกแนวคิดระดับสากลและการออกแบบพื้นที่สาธารณะเพื่อการเรียนรู้
Module 2: เครื่องมือวิเคราะห์และออกแบบเมืองแห่งการเรียนรู้ – ฝึกฝนการใช้เครื่องมือสำรวจบริบทเมือง (City Scan) และการวิเคราะห์ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย
Module 3: ห้องปฏิบัติการออกแบบเมืองแห่งการเรียนรู้ – ลงมือตั้งโจทย์และเขียนแนวทางการเรียนรู้ของเมืองตนเอง (Learning City Journey Mapping)
Module 4: เวทีนำเสนอและพัฒนาแผนเมืองแห่งการเรียนรู้ – ร่วมแลกเปลี่ยนและรับข้อเสนอแนะจากผู้ทรงคุณวุฒิเพื่อปรับปรุงแผนให้พร้อมขับเคลื่อนได้จริง
ตลอดการอบรม 3 วัน ระหว่างวันที่ 8–10 กันยายน 2569 ผู้เข้าร่วมได้เรียนรู้ผ่านกระบวนการที่เชื่อมโยงตั้งแต่การ “มองเห็นต้นทุนของเมือง” “วิเคราะห์โจทย์ของเมือง” ไปจนถึง “ออกแบบเส้นทางการเปลี่ยนแปลงของเมือง” โดยเริ่มจากการทำความเข้าใจแนวคิดเมืองแห่งการเรียนรู้ ระบบข้อมูลเมือง การออกแบบพื้นที่สาธารณะ และบทเรียนจากเมืองต้นแบบ พร้อมใช้เครื่องมือ City Scan สำรวจ “ต้นทุนการเรียนรู้ของเมือง” ทั้งองค์ความรู้ ภูมิปัญญา สถานที่สำคัญ บุคคล และเรื่องเล่า เพื่อค้นหาศักยภาพและทรัพยากรที่สามารถนำมาต่อยอดการพัฒนาเมืองให้สอดคล้องกับอัตลักษณ์และบริบทของแต่ละพื้นที่
จากนั้น ผู้เข้าร่วมได้นำข้อมูลจากการสำรวจมาวิเคราะห์ปัญหา จุดแข็ง ข้อจำกัด และ “จุดคานงัด” ที่สามารถสร้างการเปลี่ยนแปลง ผ่านกระบวนการ World Café เพื่อนำไปสู่การกำหนด City Agenda วิสัยทัศน์ และเป้าหมายร่วมของเมือง พร้อมประยุกต์ใช้เครื่องมือพัฒนาเมืองแห่งการเรียนรู้ 7 ด้าน ได้แก่ การพัฒนามาตรฐานการเรียนรู้ การพัฒนานโยบาย การสร้างความร่วมมือ การพัฒนาองค์กร การสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชน การพัฒนาโครงการของเมือง และการออกแบบพื้นที่การเรียนรู้ เพื่อเปลี่ยนต้นทุนและองค์ความรู้ที่มีอยู่ในพื้นที่ให้เป็นกลไก โครงการ และนวัตกรรมที่สามารถนำไปใช้พัฒนาเมืองได้จริง
ในช่วงท้าย ผู้เข้าร่วมได้ร่วมกันถอดรหัส “Secret Sauce” หรือปัจจัยแห่งความสำเร็จของแต่ละเมือง และเชื่อมโยงเครื่องมือทั้ง 7 ด้านเข้ากับ 3 กลไกสำคัญ ได้แก่ การสร้างความร่วมมือของภาคีเครือข่าย การสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ของเมือง และการนำองค์ความรู้ไปสร้างคุณค่าทางเศรษฐกิจและสังคม ก่อนพัฒนาเป็น Learning City Roadmap ซึ่งจะเป็นกรอบสำหรับนำองค์ความรู้ เครื่องมือ และแนวทางที่ได้จากหลักสูตรกลับไปขับเคลื่อนให้เกิดผลอย่างเป็นรูปธรรมในแต่ละพื้นที่
การอบรมครั้งนี้จึงไม่ได้มุ่งเพียงสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับแนวคิด “เมืองแห่งการเรียนรู้” แต่ให้ความสำคัญกับการสร้าง “คนขับเคลื่อนเมือง” ที่สามารถมองเห็นต้นทุนและศักยภาพของพื้นที่ วิเคราะห์โจทย์ร่วมกับภาคี เชื่อมโยงความรู้กับนโยบายและกลไกของเมือง และเปลี่ยนแนวคิดไปสู่แผนและการดำเนินงานที่เกิดขึ้นได้จริง เพื่อให้การเรียนรู้เป็นกลไกสำคัญในการพัฒนาเมือง เศรษฐกิจ และคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างยั่งยืน
หน่วย บพท. ยังคงเดินหน้าสนับสนุนการพัฒนาเชิงพื้นที่อย่างต่อเนื่อง โดยให้ความสำคัญกับการยกระดับขีดความสามารถของบุคลากรและภาคีเครือข่าย การพัฒนากลไกความร่วมมือของเมือง การสร้างนวัตกรรมการเรียนรู้ การพัฒนาระบบข้อมูลเปิดระดับเมืองที่ทุกภาคส่วนสามารถเข้าถึงและนำไปใช้ประโยชน์ ตลอดจนการสร้างและขยายผลองค์ความรู้ด้านการพัฒนาเมืองให้สอดคล้องกับบริบทและความต้องการของคนในพื้นที่
การจัดหลักสูตรครั้งนี้จึงเป็นอีกก้าวสำคัญในการสร้าง “คน–กลไก–องค์ความรู้–เครือข่าย” ให้เป็นฐานของการขับเคลื่อนเมืองแห่งการเรียนรู้ และต่อยอดไปสู่การพัฒนา “เมืองน่าอยู่และชาญฉลาด” ที่ประชาชนสามารถเข้าถึงโอกาสในการเรียนรู้ มีส่วนร่วมในการกำหนดอนาคตของเมือง และร่วมสร้างคุณค่าทางเศรษฐกิจและสังคมของพื้นที่ได้อย่างยั่งยืน
