เมื่อวันที่ 19-20 มกราคม พ.ศ. 2569 หน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ (บพท.) ภายใต้กำกับ สำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการแข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ (องค์การมหาชน) หรือ รวพ. ของกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) นำโดย รองศาสตราจารย์ ดร.ปุ่น เที่ยงบูรณธรรม รองผู้อำนวยการหน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ (บพท.) และนายบุญเยี่ยม เหลาสะอาด ผู้อำนวยการฝ่ายวิจัยและนวัตกรรมเพื่อการพัฒนาเมืองน่าอยู่และการกระจายศูนย์กลางความเจริญ (ฝ่าย 3) ร่วมกับธนาคารโลก สถาบันความร่วมมือเพื่อการพัฒนาเมืองภายใต้สมาคมเทศบาลนครและเมือง และมหาวิทยาลัยมหาสารคาม ได้จัดอบรมเชิงปฏิบัติการด้านการเงินเพื่อโครงสร้างพื้นฐานเมือง (Urban Infrastructure Finance Academy) ภายใต้โครงการแพลตฟอร์มการยกระดับเมืองเศรษฐกิจสีเขียวและแพลตฟอร์มเมืองคาร์บอนต่ำเพื่อมุ่งสู่เมืองน่าอยู่อย่างชาญฉลาด ณ วี โฮเทล กรุงเทพฯ โดยมีหน่วยงานท้องถิ่น มหาวิทยาลัย และภาคีเครือข่ายเข้าร่วมอบรมจำนวน 87 คน ประกอบด้วย นายกเทศบาลนครและเมืองพร้อมเจ้าหน้าที่ จากเทศบาล 14 แห่ง ได้แก่ เทศบาลสกลนคร เทศบาลนครลำปาง เทศบาลเมืองร้อยเอ็ด เทศบาลเมืองลำพูน เทศบาลเมืองชัยภูมิ เทศบาลนครเชียงราย เทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ เทศบาลเมืองบึงยี่โถ เทศบาลเมืองมหาสารคาม เทศบาลนครปากเกร็ด เทศบาลเมืองยโสธร เทศบาลนครสุราษฎร์ธานี เทศบาลเมืองหนองสำโรง จังหวัดอุดรธานี และเทศบาลนครชียงใหม่ รวมถึงผู้แทนจากธนาคารโลก ผู้แทนกรุงเทพมหานคร สํานักงานคณะกรรมการนโยบายรัฐวิสาหกิจ และนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยต่าง ๆ ทั่วประเทศ
โครงการอบรมเชิงปฏิบัติการด้านการเงินเพื่อโครงสร้างพื้นฐานเมือง (Urban Infrastructure Finance Academy) เป็นโครงการความร่วมมือภายใต้โครงการแพลตฟอร์มการยกระดับเมืองเศรษฐกิจสีเขียวและแพลตฟอร์มเมืองคาร์บอนต่ำเพื่อมุ่งสู่เมืองน่าอยู่อย่างชาญฉลาด ที่ได้รับการสนับสนุนทุนวิจัยจากหน่วย บพท. เมื่อปีงบประมาณ 2568 ซึ่งเป็นหลักสูตรอบรมเชิงปฏิบัติการที่มุ่งเน้นการเรียนรู้และพัฒนาโครงการอย่างเข้มข้นสําหรับมหาวิทยาลัยและเทศบาล โดยใช้เครื่องมือจากธนาคารโลกและองค์กรพันธมิตร ประกอบด้วย การประเมินแนวคิดโครงการ (Project Concept Assessment Tool) และการวิเคราะห์ความน่าเชื่อถือทางการเงินของเทศบาล แนวทางการจัดหาเงินทุนสีเขียว (Green Bonds) กลไกการเงินผสม (Blended Finance) การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำ (Low Carbon City) และการร่วมลงทุนระหว่างภาครัฐและภาคเอกชนในกิจการของรัฐ (Public Private Partnership – PPP) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ
- เสริมศักยภาพให้เทศบาลและนักวิจัยสามารถระบุ ประเมิน และจัดโครงสร้างโครงการโครงสร้างพื้นฐานที่มีศักยภาพในการลงทุน
- ส่งเสริมการใช้เครื่องมือมาตรฐานเพื่อประเมินความเป็นไปได้ของโครงการและความน่าเชื่อถือด้านการเงินของเทศบาล
- สร้างศักยภาพในการถ่ายทอดองค์ความรู้อย่างยั่งยืน ผ่านกระบวนการ Train the Trainer
หลังจากผ่านการอบรมหลักสูตรวันนี้จะมีการจับคู่ความร่วมมือระหว่างเมืองและมหาวิทยาลัยคู่โครงการ จะร่วมกันพัฒนาและประเมินความพร้อมของเมืองเพื่อจัดทําแนวคิดโครงการเบื้องต้น จากนั้นรับฟังคําแนะนําจากทีมที่ปรึกษาธนาคารโลกและมหาวิทยาลัยมหาสารคาม นำไปสู่การจัดทำโครงการที่มีศักยภาพสูง ที่ผ่านการศึกษาความเป็นไปได้ (Feasibility Study) และนำไปสู่การระดมทุนในระยะต่อไป
ทั้งนี้ นายฉัตรกุล ชื่นสุวรรณกุล ประธานกรรมาธิการสถาบันพัฒนาเมือง สมาคมเทศบาลนครและเมือง ได้กล่าวว่า เมืองขนาดใหญ่และเมืองชนบทมีบริบท ปัญหา และความท้าทายที่แตกต่างกัน ทำให้นายกเทศมนตรีจากเทศบาลนครและเมืองต่าง ๆ รวมตัวกันเพื่อร่วมขับเคลื่อนงานและพัฒนาเมืองที่มีความซับซ้อนมากขึ้น ภายใต้โครงการความร่วมมือของสมาคมเทศบาลนครและเมือง ร่วมกับธนาคารโลกและหน่วย บพท. โดยเฉพาะในด้านเครื่องมือทางการเงินเพื่อการพัฒนาเมือง
ในอดีตประเทศไทยเคยได้รับความช่วยเหลือด้านการพัฒนาเมืองจากต่างประเทศ แต่ต่อมาแนวคิดดังกล่าวลดบทบาทลง โดยกฎหมายและการปฏิบัติมุ่งเน้นเพียงการบริการสาธารณะ มากกว่าการพัฒนาเศรษฐกิจเมือง โครงการนี้จึงมีเป้าหมายในการเปลี่ยนกรอบคิดและสร้างความร่วมมือจากทุกภาคส่วน โดยมีมหาวิทยาลัยในพื้นที่ทำหน้าที่เป็นพี่เลี้ยงให้เมืองในภูมิภาค สมาคมเทศบาลนครและเมืองคาดหวังว่าโครงการจะนำไปสู่ความร่วมมืออย่างต่อเนื่อง เกิดโครงการพัฒนาเมืองที่น่าสนใจและน่าลงทุน เสริมสร้างทักษะการทำงานร่วมกันระหว่างเมือง นักวิชาการ และองค์กรต่าง ๆ เพื่อขับเคลื่อนการเติบโตของเมือง นำไปสู่การสร้างงาน และกระจายรายได้ให้กับเมืองอย่างยั่งยืนต่อไป
Mr.Alejandro Alcala Gerez, Operations Manager, The World Bank Group กล่าวว่า โครงการ Urban Infrastructure Finance Academy เป็นการยกระดับความร่วมมือจากเชิงนโยบายสู่การดำเนินงานเชิงปฏิบัติ เพื่อเสริมสร้างศักยภาพของเทศบาลและเมืองในการพัฒนาโครงการลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐานอย่างยั่งยืน จากการดำเนินงานที่ผ่านมา พบว่าความท้าทายสำคัญของเมืองไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการขาดแคลนเงินทุนเท่านั้น หากยังรวมถึงข้อจำกัดด้านการเตรียมความพร้อมของโครงการ โดยเฉพาะความสามารถในการจัดทำการศึกษาความเป็นไปได้ทางเทคนิค (Technical Feasibility) และความคุ้มค่าทางการเงิน (Financial Viability) ในลักษณะที่มีความน่าเชื่อถือเพียงพอสำหรับนักลงทุน และสามารถบูรณาการเข้าสู่ระบบการพัฒนาเมืองได้อย่างต่อเนื่อง มิใช่เป็นเพียงโครงการเฉพาะครั้ง
ดังนั้นโครงการนี้จึงเป็นการออกแบบแพลตฟอร์มการเรียนรู้เชิงปฏิบัติ ที่ผสานความเชี่ยวชาญทางเทคนิคกับประสบการณ์จากพื้นที่จริง มุ่งเน้นพัฒนาทักษะการออกแบบโครงการ การประเมินความพร้อมทางการเงิน และการเชื่อมโยงเป้าหมายการพัฒนาเมืองเข้ากับกลไกการลงทุน โดยมีเครื่องมือเชิงปฏิบัติที่สำคัญ อาทิ เครื่องมือประเมินแนวคิดโครงการ (Project Concept Assessment Tool) กรอบการประเมินความน่าเชื่อถือทางการเงินขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (Creditworthiness Framework) รวมถึงแบบจำลองทางการเงินสำหรับโครงการด้านประสิทธิภาพพลังงาน พลังงานหมุนเวียน และยานยนต์ไฟฟ้า
นอกจากนี้ จะมีการถอดบทเรียนจากประสบการณ์การทำงานร่วมกับหน่วยงานด้านการเงินและการบริหารจัดการ รวมถึงการเตรียมโครงการลงทุนใหม่ควบคู่กันไป เพื่อเสริมสร้างขีดความสามารถของเมืองอย่างเป็นรูปธรรม โดยมีมหาวิทยาลัยทำหน้าที่เป็นพันธมิตรระยะยาวของเมือง เพื่อสร้างโครงการลงทุนที่มีความพร้อมมากขึ้น และสนับสนุนการพัฒนาเมืองในทิศทางคาร์บอนต่ำ ครอบคลุม และยั่งยืนในระยะยาว
รองศาสตราจารย์ ดร.ปุ่น เที่ยงบูรณธรรม รองผู้อำนวยการ หน่วย บพท. กล่าวว่า การพัฒนาเมืองจำเป็นต้องอาศัยการลงทุน แต่จากประสบการณ์ที่ผ่านมา พบว่าเมืองไม่สามารถลงทุนได้จริงเนื่องจากข้อจำกัดเชิงโครงสร้าง ซึ่งสามารถสรุปเป็น 3 ช่องว่างหลัก (3 Gaps) ได้แก่
Gap ที่ 1: การเข้าถึงแหล่งเงินทุน เมืองไม่สามารถเข้าถึงเงินทุน กองทุน หรือผู้ลงทุนได้อย่างเป็นระบบ
Gap ที่ 2: คุณภาพและมาตรฐานของโครงการ โครงการพัฒนาเมืองจำนวนมากยังไม่ถึงมาตรฐานการลงทุน ขาดความเป็นไปได้ในเชิงกฎหมาย (Legal) เทคนิค (Technical) และการเงิน (Financial) จำเป็นต้องยกระดับคุณภาพโครงการ โดยเสริมบทบาทท้องถิ่นในฐานะ ผู้พัฒนาเมือง (Urban Developer) และ ที่ปรึกษาเชิงโครงการ (Urban Financial Consultant)
Gap ที่ 3: ขาดผู้ดำเนินโครงการ (Operator) ปัญหาที่พบคือ “คนคิดไม่ทำ คนทำไม่คิด” โครงการที่ดีจำเป็นต้องมี operator ที่มีศักยภาพในการดำเนินงานจริง เพื่อให้โครงการขับเคลื่อนได้และลงทุนได้
ภารกิจสำคัญจึงตกอยู่กับคนรุ่นใหม่และผู้นำท้องถิ่นรุ่นใหม่ ที่ต้องอาศัยประสิทธิภาพในการทำงานและความเป็นมืออาชีพในการขับเคลื่อนการพัฒนาเมืองอย่างเป็นระบบ ดังนั้น การอบรมเชิงปฏิบัติการในวันนี้จึงมุ่งเน้นการสร้างและถ่ายทอดองค์ความรู้ให้แก่เมือง รวมถึงมหาวิทยาลัยในพื้นที่ ในฐานะเครือข่ายที่ปรึกษาของเมือง เพื่อสนับสนุนการเตรียมความพร้อมและการพัฒนาโครงการร่วมกับเมือง ภายใต้กรอบการรับรองตามมาตรฐานสากล (International Certification) ที่ได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติ ซึ่งจะช่วยเชื่อมโยงเมืองต่าง ๆ และเพิ่มโอกาสเข้าสู่การลงทุนเศรษฐกิจสีเขียวของเมืองอย่างเป็นรูปธรรมต่อไป
